REZERWAT ZAMCZYSKO

W centralnej części Pasma Orłowińskiego, na Górze Wysokówce, na jednym z jej wzniesień znajduje się rezerwat leśny „Zamczysko” podlegający ochronie ścisłej.

Rezerwat ten został utworzony dla zachowania cennego lasu bukowego o charakterze pierwotnym, jako pozostałości dawnej Puszczy Świętokrzyskiej. Są tu kilkusetletnie okazy drzew. Obok przeważającego buka rośnie tu również jodła, jawor, klon, grab i dąb bezszypułkowy.

Niepowtarzalnych wrażeń dostarcza zmienna kolorystyka buków w rezerwacie, od delikatnej woskowej zieleni wiosną, do żółci i purpury jesienią. Również teren na którym leży rezerwat, podzielony wąwozami naturalnego pochodzenia nadaje temu miejscu szczególny, tajemniczy charakter.

Na terenie rezerwatu w partii szczytowej zachowały się pozostałości wczesnośredniowiecznej pogańskiej świątyni słowiańskiej w postaci wyraźnie zachowanego rowokołu opasującego szczyt wzniesienia. Ślady kamiennych budowli były widoczne jeszcze w niedalekiej przeszłości, ale zostały rozebrane przez miejscową ludność.

Miejsce o podobnym charakterze znajdowało się na niedalekiej Łysej Górze, gdzie zabytkiem są wały kultowe (podobno z VII-X w. n.e.) ograniczające niegdyś świętą przestrzeń na szczycie góry, niestety ledwo dostrzegalne.

Tym niemniej miejsca te są  miejscami  świętymi starej wiary o wielkim pięknie i spokoju.